Je hoest, je niest, je springt op de trampoline met je neefjes op een verjaardag en er lekt iets weg. Je zegt er niks over, ook niet tegen je beste vriendin. Toch overkomt dit precies 1 op de 10 vrouwen in Nederland, blijkt uit de nieuwste Gezondheidsenquête van het CBS. Bij mannen is dat 3 procent. Een verschil van bijna vier keer, en toch is ongewild urineverlies een van de minst besproken klachten die er zijn.
Het cijfer dat niemand hardop noemt
Onvrijwillig urineverlies staat zelden op het lijstje als het over vrouwengezondheid gaat. Migraine wel, angst en depressie wel, maar over een lekkende blaas praat bijna niemand uit zichzelf. Migraine treft vrouwen ook twee keer zo vaak als mannen, en ook daar spelen hormonen een grote rol. Bij urineverlies is dat niet anders: zwangerschap, bevalling en de overgang zetten allemaal druk op hetzelfde stukje spierweefsel, de bekkenbodem.
Het taboe zit 'm niet in onwetendheid. De meeste vrouwen weten donders goed dat het gebeurt. Het zit 'm in schaamte. Je koopt liever een inlegkruisje extra dan dat je het onderwerp aansnijdt bij de huisarts, laat staan bij vriendinnen. Precies dat patroon zag je vorig jaar ook al bij hormonale klachten op de werkvloer: het probleem is bekend, het gesprek erover niet.
Waarom je bekkenbodem het eerst opgeeft
Je bekkenbodem is een hangmat van spieren onder je bekken die je blaas, baarmoeder en darmen op hun plek houdt. Die spieren rekken tijdens een zwangerschap enorm op, en na een bevalling herstellen ze niet vanzelf naar hun oude kracht. Ook de overgang speelt mee: minder oestrogeen betekent minder elasticiteit in het weefsel rondom je blaas en plasbuis.
Daarnaast helpt het niet dat vrouwen vaker chronisch hoesten door astma, vaker overgewicht hebben na een zwangerschap of jarenlang te zware gewichten tillen zonder de juiste ademtechniek. Elke hoest, nies of sprong zet druk op een bekkenbodem die de belasting eigenlijk niet meer aankan. Zo ontstaat stressincontinentie, de meest voorkomende vorm bij vrouwen onder de 60.
Er bestaat ook een tweede vorm, aandrangincontinentie, waarbij je blaas op de verkeerde momenten signalen stuurt en je ineens niet meer kan wachten, ook al zit hij nog niet vol. Veel vrouwen hebben eigenlijk een combinatie van beide, en dat is precies waarom een aanpak op maat zoveel meer oplevert dan een standaard trucje van internet.
De oefeningen die wel werken (en de mythes die niet)
Het goede nieuws: bekkenbodemspieren reageren, net als elke andere spier, op training. Alleen doet bijna niemand de oefeningen goed. Een paar dingen die echt verschil maken:
- Span je bekkenbodem aan alsof je een plas probeert te stoppen, maar hou tegelijk je buik en billen ontspannen. Als je die vastknijpt, doe je de oefening verkeerd.
- Bouw op naar drie sets van tien seconden aanspannen, tien seconden loslaten, drie keer per dag. Resultaat merk je pas na zes tot acht weken, niet na drie dagen.
- Adem gewoon door tijdens het aanspannen. Je adem inhouden werkt averechts en verhoogt juist de druk op je bekkenbodem.
- Doe de oefening zittend, staand én liggend. Een sterke bekkenbodem werkt in elke houding, dus train 'm ook in elke houding.
Wat niet werkt: knijpoefeningen tijdens het plassen zelf. Dat wordt vaak als trucje aangeraden, maar het onderbreekt je plasreflex en kan op termijn juist blaasproblemen verergeren.
Wanneer je echt naar een bekkenfysiotherapeut moet
Oefeningen op eigen houtje kunnen al veel oplossen, maar bij aanhoudende klachten is een bekkenfysiotherapeut de eerste stap, niet de laatste. Die kan met inwendig onderzoek precies vaststellen of je spieren te zwak óf juist te gespannen zijn. Dat laatste komt vaker voor dan mensen denken, en dan is meer knijpen juist het slechtste advies.
Ga zeker langs een specialist als je merkt dat je met een volle blaas geen twee minuten meer kan wachten, als urineverlies je sociale leven beperkt (je durft niet meer te sporten of te reizen), of als er ook pijn bij komt kijken. Je huisarts kan direct doorverwijzen, een medische indicatie is niet nodig voor de eerste paar behandelingen dankzij de directe toegang fysiotherapie.
Praat erover voordat het een probleem wordt
Wat volgens de NOS opvalt aan de nieuwe CBS-cijfers, is niet alleen dát vrouwen meer klachten hebben, maar hoe lang veel van die klachten onbesproken blijven voordat iemand naar de dokter stapt. Bij urineverlies duurt dat gemiddeld jaren. Vrouwen passen zich stilletjes aan: een extra onderbroekje, een toilet in kaart brengen voor je een uitje plant, geen koffie meer drinken voor een lange treinrit. Allemaal aanpassingen die niemand ziet, en die dus ook niemand ter sprake brengt.
Net zoals steeds meer vrouwen preventief hun bloedwaarden laten checken, mag een bekkenbodemcheck net zo normaal worden als een uitstrijkje. Het kost een paar oefeningen per dag en een gesprek dat misschien ongemakkelijk voelt, tegenover jarenlang stilletjes je leven aanpassen aan een lichaam dat om hulp vraagt. Bel gewoon je huisarts. De kans is groot dat zij dit gesprek al honderd keer eerder heeft gevoerd, en jij bent echt niet de eerste die het zegt.